«مباهله»؛ وقتی حقیقتِ مطلق در برابر «عزیزترین‌ها» محک می‌خورد

حجت‌الاسلام احمدی اراکی پژوهشگر حوزه جهان اسلام و مبلّغ حوزه علمیه استان مرکزی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در اراک بیان کرد: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های تاریخ ادیان، گفتگوی میان پیامبران و مخالفان سرسخت است. در طول تاریخ، بسیاری از مناظرات به بن‌بست می‌رسیدند، جایی که هیچ‌یک از طرفین حاضر نبودند از موضع خود کوتاه بیایند. در این میان، آیه ۶۱ سوره آل‌عمران، یکی از شگفت‌انگیزترین و جسورانه‌ترین راه‌حل‌ها را برای پایان دادن به یک مناظره عمیق اعتقادی ارائه می‌دهد با عنوان مباهله.

وی افزود: ماجرا از این قرار بود که مسیحیان نجران برای گفتگو درباره حقیقت حضرت عیسی (ع) به مدینه آمدند. پیامبر اسلام (ص) با صبر و حوصله، دلایل روشنی از قرآن ارائه داد و توضیح داد که عیسی (ع) بنده خدا و پیامبر اوست، نه فرزند خدا. اما وقتی آنان در برابر تمام دلایل منطقی مقاومت کردند و همچنان بر عقیده خود پافشاری نمودند، خداوند فرمان داد که پرونده این بحث را با یک «آزمایش الهی» ببندند. این فرمان، چیزی فراتر از یک استدلال کلامی بود؛ این یک دعوت به نمایش عملی صداقت بود.

حجت الاسلام احمدی اراکی گفت: برای درک عمق این آیه، باید کلمات آن را موشکافی کنیم. خداوند در آیه ۶۱ سوره آل‌عمران می‌فرماید: «فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبینَ :پس هر کس با تو درباره او [عیسی]، پس از آنکه به تو علم [وحی] رسید، مجادله کرد، بگو: بیایید پسرانمان و پسرانتان، و زنانمان و زنانتان، و جان‌هایمان و جان‌هایتان را فرا خوانیم، سپس [به درگاه خدا] زاری و تضرع کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.» این آیه شامل سه مرحله است که زیبایی استدلال و توکل را نشان می‌دهد:

۱. پایان مرحله استدلال نظری («بعد از آنکه به تو علم رسید»)

مبلّغ حوزه علمیه استان مرکزی تصریح کرد: خداوند ابتدا تأکید می‌کند که پیامبر (ص) با پشتوانه «علم» و منطق و وحی با آنان سخن گفته است. این جمله نشان می‌دهد که مباهله، راه فرار از استدلال نیست، بلکه پله بعدی پس از اتمام حجت است. وقتی حقیقت آشکار شد اما طرف مقابل از سر لجاجت و تعصب آن را نمی‌پذیرد، دیگر بحث لفظی بی‌فایده است.

۲. فراخواندن عزیزترین سرمایه‌ها («پسران، زنان و جان‌هایمان»)

وی اظهار داشت: این بخش، اوج زیبایی این فرمان الهی است. در نگاه اول، یک مناظره دینی چه ربطی به آوردن خانواده دارد؟ رازش اینجاست: شما تنها زمانی حاضرید همسر و فرزندان بی‌گناه خود را به میدان بیاورید و آن‌ها را در معرض خطر «نفرین و هلاکت الهی» قرار دهید که به اندازه تمام هستی‌تان، به حرفی که می‌زنید ایمان داشته باشید.

حجت الاسلام احمدی اراکی تاکید کرد: اگر پیامبر (ص) ذره‌ای شک در حقانیت دعوت خود داشت، هرگز حاضر نمی‌شد تکه‌های وجودش (حسن و حسین)، گوهر زندگی‌اش (فاطمه) و برادر و جانشینش (علی) را مقابل چشمانش ببیند که مورد لعن و غضب خدا قرار می‌گیرند. این همان «توکل» عظیم و باور مطلق یک پیامبر است.

۳. سپردن نتیجه به خدا («لعنت خدا بر دروغگویان»)

وی ابراز داشت: در اینجا دیگر سخن از پیروزی در بحث نیست، سخن از مرگ و زندگی معنوی است. دو گروه جمع می‌شوند و از خدا می‌خواهند تا قاضی این نزاع باشد و دروغگو را ریشه‌کن کند. این صحنه چنان با عظمت و حقیقت آمیخته بود که وقتی اسقف‌های مسیحی، چهره‌های نورانی و مطمئن پیامبر و خانواده‌اش را دیدند، ترس بر آن‌ها غلبه کرد. آن‌ها فهمیدند که این گروه اگر ذره‌ای شک داشتند، این‌گونه جان عزیزانشان را به دست تقدیر الهی نمی‌سپردند. این همان لحظه شکست باطل در برابر اراده و ایمان حق بود.

حجت الاسلام احمدی اراکی اضافه کرد: نتیجه پیام ماندگار آیه مباهله به ما می‌آموزد که قدرت ایمان، فراتر از قدرت کلمات است. در جهانی که گاهی منطق و دلیل در برابر تعصب ناکام می‌ماند، این «صداقت عملی» و «توکل بی‌مرز» است که حقیقت را آشکار می‌کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: روز مباهله تنها بزرگداشت یک واقعه تاریخی نیست، بلکه تجلیل از شجاعت پیامبری است که برای اثبات حقانیت «توحید»، عزیزترین کسان عالم را سپر دفاع از حقیقت کرد. و این، اوج زیبایی ایمان، استدلال و توکل است.